Home

Het Kwartair

Het Kwartair is het jongste en korste tijdvak van de geologische geschiedenis. Hoelang deze periode waarin wij leven nog zal duren weten we niet. In oudere literatuur heet het Kwartair wel het IJstijdvak. Met grote regelmaat wisselen koude glaciale en warme interglaciale perioden elkaar af. Hoewel de eerste mensachtigen in Oost-Afrika al in het Laat-Tertiair ten tonele verschijnen, ontwikkelt de mens zich in het Kwartair van een bescheiden gebruiker tot heerser over het aardse leefmilieu.

Onderzoek aan Nederlandse afzettingen heeft ons veel geleerd over de klimaatveranderingen in het Kwartair. Tijdens enkele van de glaciale perioden zijn grote delen van het noordelijk halfrond bedekt geweest met landijs. Aangroei en afsmelting van dit landijs veroorzaakt sterke fluctuaties van de zeespiegel. In ons vlakke land brengt dit aanzienlijke verschuivingen van zowel de kustlijn als het sedimentatiepatroon van de rivieren teweeg. Nederland is voor ruim 95 procent bedekt met Kwartaire afzettingen.

In het jongste deel van de Kwartaire geschiedenis drukt de mens nadrukkelijk zijn stempel op de ontwikkeling van het landschap. Zonder menselijk ingrijpen zou Nederland in zijn huidige vorm zelfs niet bestaan. Al generaties lang onderzoeken geologen de sedimentatiegeschiedenis van het Nederlandse Kwartair. Dat maakt ons land tot ťťn van de best onderzochte deltagebieden ter wereld. Nederlandse geologen en sedimentologen hebben daarmee een internationaal gerespecteerde kennis opgebouwd.

Tijdstabel van het Kwartair © TNO-NITG†

Dynamiek

Het Kwartair is een dynamische periode. Bodembewegingen en klimaat spelen een hoofdrol bij de sedimentatie van de Kwartaire afzettingen. Het regionale, tektonische raamwerk wordt gevormd door het Noordzeebekken, dat in het Vroeg-Tertiair is ontstaan. Tijdens het Kwartair daalt het Noordzeebekken nog verder en gedurende deze periode is bijna 1000 meter sediment in de centrale delen van het bekken afgezet. Gelijktijdig komen het Massief van Brabant in het zuiden en het Rijns Massief in het zuidoosten omhoog. Net als de daling van het Noordzee Bekken was dit proces al veel eerder begonnen. Onder de Eifel stroomt mantelmateriaal naar de aardkorst, wat in het Midden-Tertiair en het Pleistoceentot vulkanisme leidde.

Tijdens het Kwartair vond de sterkste natuurlijke bodemdaling, met meer dan†25 millimeter per eeuw, plaats in het noordwesten van het vasteland en in het Nederlands deel van de Noordzee. In dezelfde periode kwamen het oosten en zuiden van ons land meerdere millimeters per eeuw omhoog.

Tektonisch raamwerk van het Kwartair in Nederland. Het Rijns Massief vormt de zuidelijke begrenzing van het Noordzeebekken en bevindt zich op het snijpunt van drie belangrijke slenksystemen; de Roerdalslenk, de Rijndalslenk en de Leinedalslenk. Zowel in het Tertiair als in het Kwartair is er sprake geweest van actief vulkanisme © TNO-NITG

Klimaat

Het meest kenmerkende aspect van het Kwartair is de relatief snelle afwisseling van glaciale en interglaciale perioden. Vůůr ongeveer 800.000 jaar geleden verloopt die afwisseling tussen koudere en warmere fasen veel sneller dan later in het Kwartair. Ook lijkt de intensiteit van de koudere perioden tijdens het eerste deel van het Kwartair geringer te zijn.

Het Kwartair bestaat uit twee tijdvakken of 'series' (klik op de naam van de serie om naar het artikel te gaan):

Klik hier voor een visuele presentatie van de lithostratigrafische formaties van het kwartiar.

Klik hier voor een overzicht van alle perioden uit de algemene geologische tijdschaal.