Stratigrafie |  |
Stratigrafie is de tak van wetenschap die de positie en eigenschappen van alle gesteenten in de aardkorst beschrijft. Benoeming is belangrijk bij communicatie over gesteenten en daarom gebruiken geologen de stratigrafie voor het duiden van gesteenten, het vaststellen van hun eigenschappen en van hun onderlinge relaties in ruimte en tijd.
Chronostratigrafie
Er zijn meerdere vormen van stratigrafie. In de chronostratigrafie staat de tijd centraal en verbindt deze een ouderdom aan gesteenten. Daarbij passen eenheden als etage, periode, tijdvak en tijd, en benamingen als het Laat-Mesozoïcum, het Vroeg-Paleoceen en het Maastrichtien. Chronostratigrafische eenheden zijn van elkaar gescheiden door tijdgrenzen, bij voorkeur door GSSP's (Global Stratotype Section and Point). Dit zijn officieel door de International Union of Geological Sciences (IUGS) vastgestelde punten in het gesteente die de tijdbasis van chronostratigrafische eenheden (etages) markeren.
De tijd voor het Kwartair wordt onderverdeeld op grond van veranderingen in de fauna. Van oudsher worden er een drietal grote tijdvakken onderscheiden. Het Primair of Paleozoïcum, het Secundair of Mesozoïcum, en het Tertiar, tezamen met het Kwartair ook wel Kenozoïcum genoemd. De grenzen tussen deze tijdvakken worden gekenmerkt door grote veranderingen gekoppeld aan catastrofale veranderingen in het klimaat die het gevolg zijn van inslagen van grote meteorieten.
Klik hier voor een beschrijving van de perioden uit de algemene geologische tijdschaal.
Biostratigrafie
Bij de biostratigrafie gaat het om de reflectie van de ontwikkeling van het leven op aarde in gesteenten. Deze komt tot uitdrukking via de fossielinhoud van gesteenten. De belangrijkste biostratigrafische eenheid is de zone, bijvoorbeeld de Alisocysta margarita Interval Biozone.
Lithostratigrafie
Voor de beschrijving van de fysieke eigenschappen van gesteenten gebruiken geologen de lithostratigrafie. De bijbehorende eenheden zijn de (super)groepen, formaties, laagpakketten en lagen, bijvoorbeeld de Noordzee Supergroep, de Onder-Noordzee Groep, de Formatie van Beegden of het Laagpakket van Waubach. Lithostratigrafische eenheden zijn van elkaar gescheiden door fysieke grenzen tussen gesteentepakketten. Lithostratigrafische tijdvakken worden onderverdeeld in onder, midden en boven, zoals het Onder-Jura, Midden-Jura en Boven-Jura. Dit is iets anders dan de chronostratigrafische indeling van vroeg, midden en laat.
In de lithostratigrafie zijn, met uitzondering van hun ouderdom, alle eigenschappen van gesteenten relevant, zoals het gesteentetype (bijvoorbeeld kalk of zand), de kleur, de verweringsvorm, de dikte, de begrenzing met de boven- of onderliggende eenheid, de mineraal- en fossielinhoud, zelfs de geur. De lithostratigraaf zal trachten de ruimtelijke verbreiding van gesteentepakketten en hun onderlinge relatie weer te geven. Bij de beschrijving van de lithostratigrafische eenheden uit het Tertiair en jonger in ons land wordt de faciës gehanteerd als onderscheidend principe op basis waarvan gesteenten in de Nederlandse ondergrond op land en zee lithostratigrafisch worden ingedeeld.
Zandsteenbanken van Namurien (Carboon) ouderdom in de Heimansgroeve in Zuidlimburg © TNO-NITG
Meer weten?
Klik voor meer informatie over stratigrafie en ouderdomsbepaling op een van de volgende artikelen.
Steno, stamvader van de stratigrafie
Datering aan de hand van aminozuurracemisatie
Lithostratigrafische nomenclator van de ondiepe ondergrond
Stratigrafische nomenclator van de diepe ondergrond (Engels)