Het verdwijnen van de grauwe klauwier |  |
De grauwe klauwier kwam vroeger in Nederland in vele landschapstypen algemeen voor. Momenteel is hij vrijwel geheel uit ons land verdwenen. In de duinen heeft de soort het nog lang volgehouden, met name op de Waddeneilanden, maar ook daar komt de grauwe klauwier sinds 1999 niet meer voor.
Voor zijn voedsel is hij met name afhankelijk van grote insecten, zoals sprinkhanen, hommels, kevers en libellen. In een gevarieerd duinlandschap zijn veel verschillende prooidieren rijkelijk aanwezig. Hierdoor is er altijd voldoende voedsel voorhanden.
Wanneer een duingebied wordt aangetast - bijvoorbeeld door verdroging, vermesting en verzuring - zullen verschillende insectensoorten niet meer of in veel lagere aantallen voorkomen. Daardoor neemt het voedselaanbod voor de grauwe klauwier af.
Dit bleek het geval te zijn voor het laatste klauwierenpaar in de Nederlandse duinen op Ameland. Dit paartje had weinig keus in het voedselaanbod. Ze moesten letterlijk pakken wat ze pakken konden. Uit nestobservaties bleek dat er (te) kleine prooien aan de jongen werden gevoerd, wat een laag broedsucces tot gevolg had. Uit braakbalanalyses bleek bovendien dat ook de oudervogels kleinere prooien aten dan aan het eind van de jaren tachtig, toen er nog meer dan tien paar grauwe klauwieren op Ameland broedden. Een insectengroep die sindsdien volledig uit het dieet bleek te zijn verdwenen, zijn de bladsprietkevers. Hiertoe behoren onder andere het rozenkevertje en de duin- of julikever. De larven van deze kevers leven vaak meerdere jaren in de bodem, waar ze eten van plantenwortels. Ze zijn daardoor zeer gevoelig voor de gevolgen van vermesting, verdroging en verzuring en de daarmee samenhangende verruiging van de vegetatie.
In de duinen van Denemarken, waar deze effecten nog weinig spelen en waar nog veel grauwe klauwieren broeden, vormen bladsprietkevers nog steeds een belangrijk aandeel in het dieet. Alle resultaten wijzen erop dat de algehele verarming van de insectenfauna als gevolg van de bovengenoemde factoren de belangrijkste oorzaak is geweest voor het verdwijnen van de grauwe klauwier uit de Nederlandse duinen.