West Vlieland

Egmond aan Zee, Callantsoog, Petten, Huisduinen: geen van deze dorpen ligt nog op zijn oorspronkelijke plaats. Voorlopers ervan zijn verzwolgen door de Noordzee en de huidige versie van het dorp is in een recent verleden landinwaarts wederopgebouwd nadat de zee weer eens had toegeslagen. Ook West-Vlieland hoort in dit rijtje thuis, maar omdat de economie van het dorp hard achteruit ging en omdat het vruchtbare achterland werd bedolven onder onvruchtbaar stuifzand werd het dorp opgegeven en verlaten.

West-Vlieland is lang het belangrijkste dorp op het eiland geweest. Het lag op een plek die nu in de Noordzee ligt, ten noorden van wat nu de Vliehors is. Het dorp had als middelen van bestaan landbouw en veeteelt, die achter het duingebied plaatsvonden, en vooral de zeevaart. Het betrof hier van oudsher de visserij en later ook koopvaardij en walvisvaart die vanuit een haven aan het Eierlandse Gat bedreven werden. West-Vlieland had een relatief groot achterland en kon op deze wijze belangrijk worden.

Rond 1680 zette de zee haar aanval in. In de daaropvolgende twintig jaar sloeg zoveel duin af, dat het dorp onbeschut midden op het strand terecht kwam. Uit oude geschriften blijkt dat een belangrijke oorzaak van de ondergang van het dorp was dat de bewoners hun vee in de zeewerende duinen lieten grazen. Deze duinen begonnen te verstuiven, stuifzand sloeg neer in het dorp en op het vruchtbare achterland en verzwakte de zeewering. In combinatie met duinafslag door de zee verdween de beschutting en werd het dorp uiteindelijk blootgesteld aan de zee. In 1714 verdween de kerk in de golven. Op een kaart uit 1722 is nog maar één van de oorspronkeljk drie straten te zien. De herbouwde kerk stortte in 1727 in.

De Staten van Holland ontbonden in 1729 het dorpsbestuur. West-Vlieland werd opgedoekt. West-Vlieland is niet in de golven verdwenen zoals Pompeï onder de as verdween. Het dorp is weloverwogen verlaten, waarna Oost-Vlieland de schulden en resterende bezittingen overnam. Alle bruikbare huisraad is dan al meegenomen door de wegtrekkende bevolking. Zelfs de bakstenen werden hergebruikt, hetzij op Oost-Vlieland, hetzij elders. Zo is ook een deel van de oudere huizen in Oudeschild op Texel opgebouwd met bakstenen van huizen uit West-Vlieland.

Wie denkt op de bodem van de Noordzee een schat aan spullen te vinden zal dus een vergeefse duik maken. Hooguit het kerkhof is door de mensen met rust gelaten, maar niet door de zee. Het lag enkele tientallen jaren in de branding en zal daarna door de stroming zijn opgeruimd of is door een dik pakket zand afgedekt. De kans dat het er nog herkenbaar, toegankelijk en ongeschonden bij ligt is door de heftige dynamiek van de Noordzee minimaal.

In 2005 kwam een aantal eilanders met het plan om West Vlieland te herbouwen op het oefenterrein De Vliehors. Het dorp met de naam Nieuw-West-Vlieland zou een milieuvriendelijk ingericht dorp moeten worden en zou gebouwd moeten worden op de plek waar nu de lege gebouwen van de landmacht staan.

Bron: de Vleet, Ecomare