Waal en Burg

Polder Waal en Burg ligt in het midden van Texel. Restanten van het voormalige kwelderlandschap zijn er te vinden in de vorm van oude kreken. De begrenzingen van Waal en Burg zijn nog steeds in het landschap aanwezig in de vorm van oude dijkjes. Waal en Burg is grotendeels in beheer bij Natuurmonumenten. Een bekend gedeelte is het Blok. Dit is een moerasgebied in het midden van de polder, dat bekend stond om het voorkomen van de kemphaan.

De graslanden van de polder Waal en Burg waren beroemd vanwege de enorme aantallen harlekijnorchissen die er voorkwamen, net als addertong. Ook waren de omstandigheden ideaal voor weidevogels zoals de grutto die hier broedden. Maar door de verlaging van de waterstand ten behoeve van de landbouw in het omringende land kan het kwelwater niet meer aan de oppervlakte komen en verdroogt de polder, waardoor de zeldzame soorten in snel tempo verdwijnen.

In de toekomst moet Waal en Burg een aaneengesloten natuurgebied worden door landbouwgrond tot natuurgebied om te vormen. Dit past in het landelijke beleid om tot aaneengesloten natuurgebieden te komen, de Ecologische Hoofdstructuur. Het is de bedoeling dat boeren hun grond vrijwillig verkopen aan de provincie Noord-Holland, die de grond aan Natuurmonumenten zal overdragen voor beheer en de inrichting.

Natuurmonumenten

In 1909 kocht Natuurmonumenten een laag, vogelrijk gedeelte (de Staart) in het centrale deel van de polder aan. Daarna volgden verschillende uitbreidingen. In 1930 werd het vogelrijke gedeelte langs de Westerboersweg gekocht, dankzij de invloed van Jan Drijver, bestuurslid van Vogelbescherming. In dit deel, Blok genaamd, zorgen watermolentjes voor een hoge grondwaterstand, zodat het terrein tot ver in het voorjaar plasdras blijft. Vooral smienten, wintertalingen, wilde eenden en grauwe ganzen profiteren van de situatie. Het gebied is ook van belang als slaapplaats voor kleine zwanen in de winter en grutto's in het vroege voorjaar.

Deze gebieden vormen de laatste restanten van het oorspronkelijk landschap. Het Texelse landschap is drastisch veranderd na de uitgebreide ruilverkavelingen van 1954 tot 1967.

In Waal en Burg is 309 hectare reservaatsgebied. Ongeveer de helft wordt als natuurgebied beheerd.

Weidevogels

De schrale graslanden rond het Molenkil en de Rommelpot en in het Blok zijn rijk aan weidevogels. Vooral kieviten, grutto's en scholeksters zijn hier volop te vinden. Andere weidevogels komen er in lagere aantallen voor.

Bij de kievit is er een duidelijke afname in het aantal broedgevallen op de weilanden rond de natuurgebieden. Zo daalde het aantal paren kieviten op 100 hectare van 1986 tot 1993 van 56 naar 6 paren zonder dat er aanwijsbare veranderingen in het grondbeheer zijn. De aantallen kieviten in de natuurgebieden zijn stabiel en ligt op 160 paar.

Grutto's concentreren zich in het Blok, de schrale weilanden langs de Rommelpot en het westelijk deel van het Molenkil. Dichtheden van de grutto liggen voor de hele polder op 4,5 paar per 100 hectare.

Vroeger was het gebied vooral bekend door het voorkomen van de kemphaan. In het Blok, langs de tocht aan de Staart, was een baltsplaats. De kemphanen vochten op die plek om de gunst van het kemphennetje. De kemphaan is tegenwoordig geen jaarlijkse broedvogel meer in de polder Waal en Burg. Men neemt aan dat dit het gevolg is van het toegenomen verkeer op de Staart.

Bron: de Vleet, Ecomare