Schol

De schol is van de andere platvissen te onderscheiden door de oranje stippen aan de bovenzijde van het dier. Hij leeft op de zeebodem waar hij vooral weekdieren en wormen eet. De schol paait in de zuidelijke Noordzee. Na het uitkomen van de eieren worden de larven met de zeestroom meegenomen en komen de jonge scholletjes terecht in de getijdengebieden, waar zij, gebruik makend van het grote voedselaanbod, opgroeien tot volwassen vis. Een volwassen schol kan 80 centimeter lang worden. De schol is, samen met de tong, een van de belangrijkste bronnen van inkomsten voor de Nederlandse visserij.

 Verspreiding en voortplanting

Schol is een typische kustvis van het Noord-Atlantische zeegebied.

In januari-februari leggen de vrouwtjes zo'n half miljoen eitjes in de paaigebieden op zee. De eieren komen ook daar uit, maar de larven worden met de getijdenstroom naar de Waddenzee en enkele andere kustgebieden meegevoerd. Daar brengen ze hun eerste levensjaren door. Ze zoeken hun voedsel vooral tijdens hoogwater op de ondergelopen platen, waar ze allerlei bodemdieren eten. Eerstejaars scholletjes hebben het vooral voorzien op de sifo's (in- en uitstroombuisjes) van nonnetjes. Later schakelen ze over op de wat minder gemakkelijk te grijpen staartstukken van zeepieren. Na drie jaar, als de schol een lengte van zo'n 20 centimeter heeft bereikt, verlaat deze de Waddenzee om zijn verdere leven in de Noordzee door te brengen.

Men heeft voor de schol kunnen vaststellen dat zonder de Waddenzee de vangst in de Noordzee enkele tientallen procenten lager zou zijn. Van de schol uit de Noordzee groeit 75% op in de Waddenzee.

Schol trekt in strenge winters naar plekken waar het zeewater warm blijft. Deze trek is weliswaar minder uitgesproken dan de warmwater-trek van de tong, maar ook de schol laat zich in strenge winters goed vangen in de diepere delen van de zuidelijke Noordzee.

Een Brits onderzoeksteam heeft rond 1995 schollen gemerkt met elektronische apparaatjes die het trekgedrag registreren. Uit de gegevens blijkt dat schollen veel grotere afstanden afleggen dan tot dan toe werd aangenomen. Eén schol had binnen 56 dagen een afstand van 900 kilometer afgelegd, vanaf de oostelijke Kanaalkust naar de Flamborough Off Ground en weer terug. Voor dit soort lange reizen maken de schollen gebruik van de getijdenstroom: bij een stroming in de gunstige richting zwemt de schol naar de bovenste waterlagen; bij de kentering van de stroom daalt de schol naar de bodem en wacht daar tot de volgende kentering.

 Ontwikkelingen in de scholstand

De scholvangst in de Noordzee heeft rond 1987 een recordhoogte bereikt van zo'n 150 duizend ton schol per jaar. Daarna nam de vangst geleidelijk af tot 56.000 ton in 2005. De visserijsterfte (mede als gevolg van bijvangst) is toegenomen tot ongeveer 40% van de totale hoeveelheid. De volwassen (paai)stand varieerde in het verleden tussen de 300.000 en 500.000 ton, maar nam sinds 1989 af van 419.000 naar zo'n 189.000 in 2004, een van de de laagste paaistanden sinds 1957 en ruim beneden het biologisch minimum van 230.000 ton dat visserijbiologen sinds 2004 als veilig beschouwen.

Van de totale hoeveelheid schol die de Nederlandse boomkorschepen op de Noordzee opvissen, komt 80 tot 90% uit de kustzone van Texel tot Denemarken. Op de noordelijke Noordzee zwemt de resterende 10 tot 20%, die vooral afkomstig is uit het Deense deel van de kinderkamer.

Visserij op schol

Schol laat zich op veel manieren vangen. De meeste schol op de Noordzee wordt gevangen met de boomkor met wekkerkettingen. Twinrigging, de pulskor en de zweefkor zijn vangstmethoden die veel minder energie vergen en ook goede scholvangsten tot resultaat kunnen hebben. De Deense kustvloot vangt schol met de ringzegen. Schol is traditioneel een specialiteit voor de grote Urker kottervloot. Het merendeel van de vangst wordt als diepgevroren filet geëxporteerd.

Sinds 1 januari 2008 is een meerjarig beheerplan voor Noordzeeschol (en tong) ingesteld door de EG. Dit plan bepaalt onder meer dat de visserijdruk op schol ieder jaar met 10% moet verminderen, totdat het scholbestand weer boven de veilige grenzen is gegroeid.

Lange tijd werd discussie gevoerd of de schol ook in de periode gevangen moest worden waarin de vrouwelijke vissen kuit dragen. Die periode beslaat grofweg de maanden januari tot maart. Deze 'kuitzieke' schol ziet er minder smakelijk uit dan normaal, maar het grootste voordeel is natuurlijk dat de vrouwtjes voor meer nakomelingen kunnen zorgen als ze de kans krijgen om kuit te schieten. De discussie werd beslecht toen in 2007 twee grote supermarktketens in Nederland besloten om in de periode van kuitziekte geen verse schol meer in de schappen te leggen. De kottersector besloot daarop om de scholvangsten in de eerste drie maanden van het jaar sterk te beperken.

Bescherming van de kinderkamers

Om jonge, ondermaatse, schol beter te beschermen is in 1989 de scholbox ingesteld. Dit gebied, van ongeveer 40.000 vierkante kilometer ten noorden van de Nederlandse en Duitse waddeneilanden en ten westen van de Deense waddeneilanden, is het hele jaar door afgesloten voor boomkorkotters met een vermogen van meer dan 300 pk.

Schol eerder volwassen door visserij

In de jaren vijftig van de vorige eeuw werden vrouwtjes schollen geslachtsrijp bij een lengte van 27 tot 41 centimeter, op een leeftijd van 3 tot 7 jaar. Omdat de visserij grote schollen wegvist, hebben de schollen die zich bij een kleine lengte voortplanten meer kans om jongen te krijgen. Door deze selectiedruk van de visserij zijn de vrouwtjes-schollen nu eerder volwassen, bij een lengte van 25 tot 37 centimeter. Uit Noors onderzoek blijkt dat bij kabeljauw voor de kust van Canada dit ook het geval is: vrouwtjes worden eerder geslachtsrijp en blijven kleiner.

Namen:
Ned: Schol (bunscholleke, kantschol, keu, kraat, plaat, pladijs, ronde schol, spreischol)
Lat: Pleuronectes platessa
Eng: Plaice
Dui: Scholle (Goldbutt)
Fra: Plie (carrelet)
Dan: Rødspætte

Weblink

Foto's van de schol:
http://www.arkive.org/species/ARK/fish/Pleuronectes_platessa/

Schol in de (engelstalige) fishbase:
http://www.fishbase.org/Summary/SpeciesSummary.cfm?genusname=Pleuronectes&speciesname=platessa

Bron: de Vleet, Ecomare