PCB's en BDE's

PCB is de afkorting van polychloorbifenyl. BDE staat voor gebromeerde difenylether, oftewel gemodificeerde PCB. Het zijn verzamelnamen voor grote groepen moeilijk afbreekbare stoffen. Ze worden gebruikt in koelsystemen en als weekmaker in veel soorten plastic en als vlamvertrager in bijvoorbeeld dashboards, gordijnen en kerstversiering. PCB's en BDE's zijn erg schadelijk voor het milieu. Productie en toepassing van PCB's is daarom sinds 1985 in Nederland verboden, maar de stof is nog niet uit het milieu verdwenen.

Lekkende apparaten op vuilnisbelten waren in het verleden belangrijke bronnen van PCB-vervuiling. Ook bij de ongecontroleerde verbranding van chloorhoudende kunststoffen, zoals riool- en electriciteitspijpen, kwamen veel PCB's vrij.

Sinds rond 1975 bekend werd dat PCB's erg schadelijke effecten in de natuur te weeg brengen heeft men geprobeerd de lozingen te reduceren. Vooral de gecontroleerde verwerking van PBC-houdend afval kreeg veel aandacht. Bovenstaande grafiek laat zien dat de vervuiling met PCB's echter behoorlijk hardnekkig is: de gehalten aan PCB's die zijn gehecht aan stofdeeltjes in het zeemilieu dalen niet of slechts zeer licht.

Bronnen

PCB's worden al zo'n 50 jaar in de industrie en techniek toegepast. Het gebruik valt in twee categorieën uiteen: dat in open en dat in gesloten systemen. Het gebruik in open systemen is volgens het PCB-besluit van 12 mei 1979 in Nederland verboden, evenals in de andere lidstaten van de EU. In een aantal voormalige oostbloklanden zoals het toenmalige Tsjecho-Slowakije is men veel langer doorgegaan met de productie en het gebruik van PCB's. Voorbeelden van gebruik in open systemen zijn weekmaker in kunststoffen, in verf, inkt, lak en lijm en in insecticiden. Voorbeelden van gesloten systemen zijn PCB's in transformatoren en condensatoren.

Gedrag in het milieu

In het milieu hechten PCB's zich aan grond en slib. PCB's lossen veel beter op in vetten dan in water. De afbraak verloopt zeer langzaam, zeker als het chloorgehalte hoog is.

Giftigheid

Slibeters (zoals zeepieren en zagers) krijgen een deel van de PCB's naar binnen. Vanwege hun goede oplosbaarheid in vetten hopen ze op in natuurlijke voedselketens: van de pier in de platvis en daarna in de viseter, waarbij de concentratie PCB's in het vetweefsel steeds toeneemt. Zeehonden konden op die manier zo vergiftigd raken door PCB's dat dode exemplaren moesten worden behandeld als chemisch afval. PCB's zijn giftig voor vrijwel alle diersoorten. Het meest opvallende effect is dat de vruchtbaarheid van dieren onder invloed van PCB's afneemt, omdat PCB's verstorend werken op de hormoonhuishouding. PCB's kunnen namelijk de werking van het vrouwelijke hormoon oestrogeen nabootsen.

PCB's zitten in veel vissen, vogels en zoogdieren. In 1980 werden de Nederlandse palingvissers getroffen door een verkoopverbod, omdat de paling uit het stroomgebied van de Rijn zoveel PCB's bleek te bevatten dat er direct gevaar voor de volksgezondheid bestond. De paling uit het Haringvliet en het Hollands Diep bevatte ook in 1997 nog (te) veel PCB's, maar niet in hoeveelheden die gevaar opleveren voor de volksgezondheid.

Onderzoekers ontdekten in 1998 dat een aantal vrouwelijke ijsberen op Spitsbergen een penisachtige vergroeiing blijkt te hebben. Ook werd bekend dat ijsberen op Spitsbergen zesmaal zoveel PCB's in hun bloed hebben als Canadese ijsberen. Onderzoekers vermoeden dat de PCB's op de hormonen-huishouding van de beren inwerkt.

Weblinks

Vragen en antwoorden over PCB's:
http://www.vrom.nl/pagina.html?id=10331
http://www.belgochlor.be/nl/H505.htm

Veel informatie over PCB's:
http://nl.wikipedia.org/wiki/Polychloorbifenyl

PCB's en moedermelk:
http://www.mnp.nl/mnc/i-nl-0342.html

Rapport over stoffen in de Noordzee:
http://waterkwaliteit.waddenzee.nl/fileadmin/wk/inhoud/Beleid_en_beheer/meten___weten/rikz2004040waddensurvey.pdf

Bron: de Vleet, Ecomare