Noorderhaaks (de Razende Bol)

In de Noordzee, direct ten westen van het Marsdiep, ligt de zandplaat Noorderhaaks. De hoge delen van de plaat komen alleen tijdens stormvloeden onder water te staan. De plaat hoort bij het grondgebied van de gemeente Texel. Texelaars noemen de plaat meestal 'de Razende Bol'. Militairen houden er oefeningen. Zeevogels en zeehonden zoeken er rust. Op mooie dagen zijn er ook veel recreanten te vinden. In 2006 is besloten om tijdelijk een gedeelte van de zandplaat af te sluiten voor publiek, vooral om de ongeveer 120 grijze zeehonden te ontzien die er rusten. Ook zijn winterse schietoefeningen van de marine opgeschort, zodat de grijze zeehonden met jongen niet worden opgeschrikt.

Een dynamisch stukje Nederland

De Razende Bol (ook wel Noorderhaaks genoemd) is waterstaatkundig ongerept, wat voor Nederlandse begrippen zeer uitzonderlijk is. De plaat is ontstaan doordat het bij eb uit het Marsdiep stromende water stuit op de opkomende vloed vanaf de Noordzee. De beide stromingen neutraliseren elkaar en het zand in het Noordzeewater bezinkt.

Dit soort zandplaten verplaatsen zich langzaam in de richting van de vloedstroom. Zo lag een eeuw geleden op de plek van de huidige Razende Bol een andere zandplaat, Onrust. Onrust groeide aan het begin van de vorige eeuw aan Texel vast. De Razende Bol verplaatste zich met een snelheid van ongeveer 100 meter per jaar, maar of ook de Bol aan Texel vast zal groeien is nog niet zeker. De stroom in het Molengat, de zeearm tussen Texel en de Bol, is nu nog behoorlijk sterk en de afstand tussen de plaat en het eiland wordt de laatste jaren niet veel minder. Het lijkt er eerder op dat de Bol zich langs de kust van Texel, in noordelijke richting, zal uitbreiden.

Het Molengat is zo'n 650 meter breed. Het bevaarbare deel is ongeveer 400 meter. Alleen schepen met een geringe diepgang kunnen het Molengat passeren. Het gaat vooral om vissersschepen en reddingsboten. Die maken veel gebruik van deze korte verbinding naar de Noordzee.

Om Texel tegen erosie te beschermen bedacht landschapsarchitect Lieneke van Campen het plan om de Razende Bol in twee stukken te 'knippen'. Door een zeven meter diepe geul te graven, zal het losgeknipte stuk, opgehoogd met het zand uit de geul, zich binnen 20 jaar hechten aan Texel. Deze actie zou dure zandsuppleties overbodig maken.

Betekenis als natuurgebied

De Razende Bol is een belangrijke, nog natuurlijke en betrekkelijk rustige hoogwater-vluchtplaats. Diersoorten die gevoelig zijn voor verstoring door menselijke activiteiten kunnen, als er tenminste geen militaire oefeningen zijn, nog op de plaat terecht. Elk jaar worden er weer een paar meer grijze zeehonden op de plaat gezien. In 1994 ging het om ongeveer 8 dieren. In 2003 was de vaste groep grijze zeehonden gemiddeld 40 tot 50 dieren groot. Ook zo'n 10 gewone zeehonden hebben de plaat als vaste rustplaats. In het late voorjaar vertrekken de gewone zeehonden om pas in het najaar terug te keren. In de zomermaanden brengen zij hun jongen elders ter wereld.

In 2003 kwam voor het eerst een jonge grijze zeehond ter wereld op de zandplaat. In 2004 werd vastgesteld dat de dwergstern op de plaat broedt.

Bron: de Vleet, Ecomare