Kwelderwerken

Niet alle kwelders zijn op natuurlijke wijze ontstaan. De kwelders langs de kust van Groningen en Friesland zijn door mensenhanden tot stand gekomen. Men bouwde dammetjes van rijshout en grond, waartussen het slib uit de Waddenzee kon bezinken. Als de kwelder voldoende hoog was, werd er een dijk omheen gelegd, zodat het land in gebruik genomen kon worden, eerst als weidegrond en later als akker. De nieuwe kwelders vormden een extra bescherming van al eerder ingedijkte gronden. De techniek met de rijshouten dammetjes wordt nog steeds gebruikt om te voorkomen dat bestaande kwelders verloren gaan.

De natuurlijke kwelders werden al eeuwenlang als weidegrond gebruikt. De gebruikers ontdekten dat ze het proces van opslibbing konden versnellen door het gebied te voorzien van afwateringskanaaltjes. Via deze geulen stroomt het water bij eb vlot weg. De bodem heeft zo meer tijd om in te drogen, zodat bij de volgende vloed het slib niet meer zo gauw wordt opgewerveld. Het in de geulen bezonken slib wordt gebruikt voor het aanleggen van dammen. Deze remmen de waterbeweging af, zodat nog meer slibdeeltjes bezinken. De dammetjes moeten ervoor zorgen dat de afbraak van de kwelder en het ontstaan van kwelderkliffen langzamer verloopt. Bovendien kan het vee in de kwelder zich op de aarden dammetjes terugtrekken bij hoog water. Als de kwelder hoog genoeg is vestigen zich de eerste kwelderplanten. Deze bevorderen op hun beurt de opslibbing. Uiteindelijk worden deze gronden geschikt voor inpoldering.

Eeuwenlang hebben de boeren van de Friese en Groningse kust zich op deze wijze met landaanwinning bezig gehouden. Rond 1930 nam de Nederlandse overheid de zorg voor de landaanwinningswerken over van de boeren. Ze introduceerde een nieuwe werkwijze: het wad langs de kust werd met behulp van lage rijshouten golfbrekers opgedeeld in vakken van 400 bij 400 meter. Door openingen in deze 'rijzendammen' kan het water in- en uitstromen, maar omdat de waterbeweging sterk wordt afgeremd, kwam in de 'bezinkvakken' veel slib op de bodem terecht. Indertijd was dit werk een vorm van werkverschaffing. Tegenwoordig worden de landaanwinningswerken in Nederland alleen nog voortgezet om de bestaande kwelders in stand te houden. Deze bieden namelijk bescherming aan de zeedijken, en zijn van belang als natuurgebied.

Weblinks

Meer informatie over kwelders:
http://www.waddenloket.nl/index.php?id=735#1438
http://www.collegenet.nl/content/samenvattingen/leerlingen/ak/files/nedland6.htm

Over Friese en Groningse kwelderwerken:
http://www.ecologisch-herstel.nl/onderwerpen/herstelprojecten/noord/kwelderwerken/index.php?pg=project
http://www.waddeninzicht.nl/fileadmin/users/images/Landschap/pdf/Jaarverslag_2004_Monitoring_en_Beheer_van_de_Kwelderwerkenin_Friesland_en_Groningen.pdf

Foto's van de Groningse kwelders:
http://www.kingma.nu/Groningen/groningenind1.htm

Bron: de Vleet, Ecomare