Jan van gent

De jan van gent is de grootste vogel van het Noordzeegebied. Hij komt alleen aan land om te broeden. Het is dus een echte zeevogel, helemaal aangepast aan het leven op en boven de golven. Midden op de Noordzee kom je ze regelmatig tegen. Om op te stijgen heeft de jan van gent een goede wind onder de vleugels nodig. Aan land zou dat een lange aanloop betekenen, maar daar lopen deze vogels te ongemakkelijk voor. Verder maken jan van genten spectaculaire torpedo-duiken om bij hun voedsel in zee te komen.

Kenmerken

De jan van gent-kolonie op de Schotse Bass Rock is al eeuwen bekend: De jan van gent heeft er zijn wetenschappelijke soortnaam (bassana) en een oude Nederlandse naam (bassaanse gans) aan te danken. Haar allereerste ei legt een vrouwtje pas in het vijfde levensjaar. Bij toerbeurt broeden beide ouders het uit op een heel bijzondere manier: met pootwarmte. De zwemvliezen raken in deze periode extra doorbloed en de vogel omklemt het ei met deze opgewarmde poten.

De jan van gent legt één ei. Het jong wordt drie maanden verzorgd voordat hij het nest verlaat. Het jong is bruinzwart met witte spikkels. Pas na 5 jaar krijgt het dier het uiterlijk van de volwassen vogels.

 Verspreiding van jan van genten in het Noordzeegebied

In de herfst komen ongeveer 20.000 jan van genten voor op het Nederlandse deel van de Noordzee. Dit is 2% van de gehele populatie. Gebieden die 1% of meer van een bepaalde populatie herbergen kunnen onder de Ramsar-conventie vallen.

Gespot op de Noordzee

De vogel spoort z'n prooi op vanuit de lucht en vangt deze vervolgens met een zogeheten stootduik: het dier duikt van hoogten tot 30 meter loodrecht in zee om zijn prooi te bemachtigen. Met een snelheid van zo'n 100 kilometer per uur en de vleugels langs het lichaam naar achteren gevouwen doorklieft hij als een levende torpedo de waterspiegel. De enorme klap wordt opgevangen door een verstevigde schedel en een beschermend onderhuids luchtkussen.

Jan van Genten en zwerfvuil

Net als andere grote zeevogels worden jan van genten bedreigd door de longline visserij. Bij de longline visserij wordt een lijn van tientallen kilometers in het water gespannen met duizenden haken met aas eraan voor het vangen van tonijn en zwaardvis. Vogels worden door het aas gelokt en bijten zich vast.

Zwerfvuil eist ook regelmatig slachtoffers onder de jan van genten. Op Terschelling spoelde in augustus 2005 een viskist aan met drie jan van genten erin. Omdat de vogels een aanloop nodig hebben om op te stijgen, konden ze er niet meer uitkomen. In november van dat jaar spoelde er op Texel eentje aan die verstrikt was geraakt in een kite-surf uitrusting. Regelmatig worden jan van genten gevonden die in vistuig verward zijn geraakt.

Toch liever geen restjes

Jan van genten volgen, net als meeuwen, de vissersboten om een gemakkelijk kostje bij elkaar te scharrelen als de bijvangst en het visafval overboord gaan. Onderzoekers toonden aan dat deze snelle hap voor de vogels minder voedingswaarde heeft dan in het wild gevangen vis. Opvallend genoeg blijkt dat de jan van genten die bezig zijn om kuikens groot te brengen ook alleen maar jagen op wilde, levende vis, ook al kost het meer moeite om die te bemachtigen.

Namen:
Ned: Jan van Gent (Bassaanse gans, bassaangans)
Eng: Gannet
Fra: Fou de Bassan
Dui: Basstölpel
Dan: Sule
Nor: Havsule
Fries: Gint
Ital: Sula
Lat: Sula bassana

Weblinks

Kindersite over kust en zee met pagina's over de Jan van Gent:
http://www.kustgids.nl/verkenners/janvangent/index.htm

Filmpjes van ronddraaiende skeletten van verschillende vogels (klik op Northern Gannet):
http://www.skullsite.com/skeletons/

Bron: de Vleet, Ecomare