De erosie van de Nederlandse kust

Door aanhoudende afbrokkeling van de kust, de kusterosie, wordt het waterkerend vermogen van duinen, zeedijken en andere waterkeringen langzaam maar zeker ondermijnd. De directe oorzaken zijn de inwerking van stromingen, getijden, golven, de wind en zeespiegelstijging. De problemen hebben een structureel karakter en doen zich langs de hele kust voor.

Dit kaartje van 1995 laat zien dat de erosie van de zandige kust op z'n sterkst is langs de kust van Noord-Holland ten noorden van het Noordzeekanaal tot aan de Slufter op Texel. Langs de Zuidhollandse kust en de Zeeuwse eilanden was er sprake van enige aanwas direct langs het strand, maar erodeerden de zeewaartse kustvakken ook sterk. De kust werd daar dus steeds steiler. In het waddengebied waren de problemen het grootst bij de noordoosthoek van Vlieland en in het aangrenzende zeegat, en ten noorden van Ameland en het aangrenzende zeegat. De grootste zandvangers in het Nederlandse kustsysteem zijn de Westerschelde en de Waddenzee.

 Erosie van de vooroever

Verreweg de meeste erosie speelt zich, onzichtbaar voor de strandwandelaar, af op de vooroever. De zandduinen en richels onder de zeespiegel worden voortdurend verplaatst door inwerking van de zeestroming. Er is een netto verplaatsing van het zand in noordwestelijke richting, naar de ebdelta's van de zeegaten tussen de waddeneilanden. Vanuit die ebdelta's spoelt het zand de Waddenzee in. Het zandgebrek op de vooroever wordt weer aangevuld vanaf het strand.

 Wandelende eilanden

De kusterosie leidt tot het 'wandelen' van zandbanken en eilanden: er is afslag aan de westkust en aangroei aan de oostkust. Bij onbeheerde zandbanken, zoals de Noorderhaaks bij Texel, verloopt dit proces op z'n natuurlijkst. In het verleden heeft het wandelen geleid tot het verloren gaan van de westelijke dorpen op Vlieland en Schiermonnikoog.

 Verdrogende duinen

Zoet water drijft op zout water. Onder het duin drijft een zoete grondwaterbel op het zoute grondwater. Deze zoetwaterbel is de levensvoorwaarde voor de planten die het duin vastleggen. Bovendien zorgt de hoge zoete grondwaterstand in de duinvalleien voor een unieke vegetatie. Door kustafslag kan de zoetwaterbel echter in contact komen met de open zee en zo leeglopen. Daardoor verdrogen de duinvalleien achter de eerste duinenrij, met een sterke achteruitgang van de duinflora als gevolg.

 Winderosie

Als de vegetatie in de zeereep wordt beschadigd krijgt de wind vat op het zand. Er ontstaat een stuifkuil die zich doorgaans in noordwestelijke richting uitbreidt en steeds dieper wordt. Op deze manier kan een zwakke plek in de zeereep ontstaan. Tot voor kort werden beschadigingen in het duin altijd zo snel mogelijk gerepareerd door er opnieuw helm aan te planten. Tegenwoordig wordt in het kader van 'dynamisch duinbeheer' het ontstaan van stuifkuilen geaccepteerd in duinen waar dat verantwoord is met het oog op de kustverdediging.

 Golferosie

Alleen tijdens zware stormen, waarbij hoge waterstanden en grote golven voorkomen, slaat er zand van de zeereep af. Dit zand zet zich af op het dan onder water staande strand en remt hierdoor de werking van de golven. Na een zware storm is het strand hoger en vlakker dan ervoor. De wind blaast een groot deel van het afgeslagen zand terug naar de duinen en het proces kan opnieuw beginnen. Bij rustig weer geeft golfslag geen beschadiging aan de zeereep.

 Kusterosie op Texel

Texel is en blijft in Nederland het kustvak met verreweg de grootste structurele erosie. Het eiland verliest vanaf 1985 ongeveer 2 miljoen kubieke meter zand per jaar. Texel is daarmee verantwoordelijk voor een derde van de totale erosie langs de Nederlandse kust. Tussen 1979 en 2003 is op Texel al bijna 32 miljoen kubieke meter zand op de stranden gespoten. Gemiddeld houdt zo'n suppletie ongeveer 5 jaar stand. Bij de noordpunt van het eiland ging de erosie echter zo snel dat suppleties hier nog vaker plaats moesten vinden.

 De dam bij Eierland

In 1995 werd een stenen dam met een lengte van 550 meter dwars op de noordpunt van het eiland aangelegd. Door deze dam wordt de zeestroom van de kust afgebogen. Door het verminderen van de stroming zet de zee aan beide kanten van de dam zand af.

medio 1995

begin 1997

 Kusterosie op Ameland

Een ander waddeneiland dat veel last ondervindt van erosie is Ameland. De erosie lijkt hier weer toe te nemen, nadat het zandverlies in de jaren tachtig was afgenomen. De Engelsmanplaat (tussen Ameland en Schiermonnikoog) wordt steeds kleiner. Als deze plaat op den duur verdwijnt kan de oostpunt van Ameland oostwaarts uitbreiden, maar het zand hiervoor zal aangevoerd worden vanaf de Noordzeekust van het eiland, met name van het midden. Op den duur zou Ameland daar zo ver kunnen worden uitgeschuurd, dat het zonder aanvullende maatregelen in tweeën zou worden gedeeld.

 Kustafslag in Holland en Zeeland

De kust van de kop van Noord-Holland kent perioden van toenemende en afnemende erosie. Hoe deze kusterosie zich verder gaat ontwikkelen, hangt vooral af van de zandhonger van de Waddenzee.

In het noordelijk deltagebied heeft de afsluiting van de zeegaten een gunstig effect gehad op de kustontwikkeling van Voorne en Goeree. Ook het kustvak Schouwen kent weinig problemen. Walcheren en de kust van Noord-Beveland bij de Oosterscheldekering hebben wel veel last van erosie.

Weblinks

Meer over kustafslag:
http://www.natuurinformatie.nl/ndb.mcp/natuurdatabase.nl/i000338.html

Vooroeversuppleties op Texel:
http://projecten.nederlandleeftmetwater.nl/html/topic_22_281.htm

Kaarten van de Nederlandse kustlijn:
http://www.kustlijnkaart.nl/kustlijnen/klk2006/index.html

Bron: de Vleet, Ecomare