Eidereend |  |
Eidereenden zijn stevig gebouwde eenden met een grote wigvormige snavel. Punten van herkenning zijn deze snavel, de afgeplatte kop, het kenmerkende knorrende of loeiende geluid en het opvallende zwart-witte verenkleed van het mannetje. Deze eenden staan bekend om hun dons. De vrouwtjes stofferen er hun nest mee; mensen verzamelden het dons om er dekbedden mee te vullen. Tegenwoordig worden de meeste dekbedden gevuld met ganzendons. In Ierland wordt nog op bescheiden, duurzame schaal eiderdons verzameld.
Kenmerken
| afmetingen: | 50-71 centimeter, spanwijdte 80-108 centimeter |
| kleur: | man: zwart-wit verenkleed, groene nek
vrouw: bruin |
| voedsel: | schelpdieren, alikruiken, kleine krabben, soms zeesterren |
| vijanden: | schelpdiervissers (concurrentie), olievervuiling |
| status Nederland: | broedvogel, wintergast |
| habitat | kustzee, wadden |
| voortplanting: | 4-6 eieren per nest, geslachtsrijp na drie jaar, kolonies in moerassen of op geisoleerde eilandjes |
| leeftijd: | rond 18 jaar, record 35,5 jaar |
| karakteristiek: | vrouwtjes helpen elkaar bij het grootbrengen van de jongen, crèches kunnen 150 kuikens tellen |
| beleid: | Netwerk Ecologische Monitoring
Doelsoortenlijst |
| beschermd door: | ned: Flora en Faunawet
int: Vogelrichtlijn EU, AEWA (bescherming trekvogels), conventie van Bern, conventie van Bonn |
Eidereenden bemachtigen hun voedsel zwemmend en duikend. De schelpen kraken ze in de maag. Ze eten niet van drooggevallen platen. Eidereenden kunnen tot 10 meter diepte duiken. De snavel van de eidereend is zo gevoelig dat de eidereend in staat is de kwaliteit, de verhouding vlees-water-schelp, van een schelpdier te beoordelen.
Onderzoekers van Alterra, (nu IMARES) hebben op basis van het in de jaren tachtig van de vorige eeuw aanwezige aantal eidereenden (62.000) en een geschatte consumptie van 650 gram schelpdiervlees per dag de totale voedselbehoefte van eidereenden in de Waddenzee geschat op 14,7 miljoen kilo schelpdiervlees. Ze slikken de prooi in z'n geheel in. In de sterke spiermaag worden de schelpen vergruisd. De schelpresten worden uitgepoept. Het zoute water wordt door klieren uit het bloed gefilterd en via de neusgaten afgevoerd.
In het voorjaar verzamelen de eidereenden zich op zee, in de buurt van de broedplaatsen. De prachtig gekleurde mannetjes proberen met opvallend baltsgedrag de aandacht te trekken. Het vrouwtje legt vier tot zes eieren in een met dons gevoerd nest. Eiderdons is het beste ter wereld, en wordt vooral op IJsland gewonnen. De vrouwtjes zijn onopvallend bruin van kleur, ter camouflage tegen roofdieren tijdens het broeden.
De eidereend is in het begin van de vorige eeuw in Nederland gaan broeden. Het is een soort met sterk wisselende aantallen per jaar vanwege zijn gevoeligheid voor ecologische veranderingen. Zo overleven veel exemplaren sommige winters niet door een gebrek aan schelpdieren. In de winter 1999/2000 stierven zo ruim 20.000 eidereenden door gebrek aan jonge mosselen. Dit kan onder meer worden veroorzaakt door een meer dan normale hoeveelheid garnalen, die larven van schelpdieren eten waardoor er minder schelpdieren groot worden. Overbevissing van de schelpdieren door mensen kan de eidereenden ook in problemen brengen.
Verspreiding van eidereenden in het Noordzeegebied
Ontwikkelingen in de (broed)populatie eidereenden in de Waddenzee
De laatste twee eeuwen is de eidereend steeds zuidelijker gaan broeden, overigens zonder de broedgebieden in het noorden te verlaten. De oorzaak van deze expansie is dat er minder op de eider gejaagd wordt, vroeger was de eider een gewilde buit vanwege het dons.
Winters met veel sterfte
In de winters van 1999/2000 en 2001/2002 stierven opvallend veel eidereenden in de Nederlandse kustwateren. IMARES kreeg opdracht dit probleem te onderzoeken.
Verhongering als gevolg van een tekort aan geschikt voedsel is de meest aannemelijke verklaring voor de waargenomen sterfte. In beide winters waren de eenden broodmager en konden alternatieve verklaringen voor de sterfte worden verworpen. Een flink deel van de vogels (26%) had schelpgruis in de darmen. Deze eenden zijn dus al etend verhongerd. Dit kan gebeuren als de vogels te weinig voedsel of voedsel van onvoldoende kwaliteit opnemen. Een verklaring dat er een combinatie van factoren speelde is goed onderzocht en kon afgewezen worden: er was geen verschil in belasting met darmparasieten tussen dood gevonden en geschoten eenden. Bij jonge eenden was dat verschil er wel. De verklaring daarvoor was: bij voedseltekort schakelen de jonge vogels over op voedsel met een verhoogd risico van parasitisme (bijvoorbeeld krabbetjes).
Wist je dat..
..de eidereend vrijwel uitgestorven was als gevolg van de oogst van het dons?
Namen:
Ned: Eidereend (eider)
Eng: Common Eider
Fra: Eider à duvet
Dui: Eiderente
Dan: Ederfugl
Nor: Ærfugl
Fries: Eidergoes
Ital: Edredone
Lat: Somateria mollissima mollissima
Weblinks
Vogelbescherming over de eidereend
http://www.vogelbescherming.nl/content.aspx?cid=221
Foto's van eidereenden (Garth McElroy):
http://www.featheredfotos.com/Species%20Pages/ducks/common%20eider.html
Het gedrag van eiders bestudeerd (engels):
http://www.audubon.org/bird/boa/F39_G5k.html
Bron: de Vleet, Ecomare