Blauwe kiekendief

Blauwe kiekendieven komen vooral voor in de duinen, op heidevelden, in moerassen en op braakliggende velden. De waddeneilanden zijn in Nederland zeer belangrijk voor de blauwe kiekendief. Maar liefst 96% van de Nederlandse blauwe kiekendieven broedt daar. Deze roofvogel leeft van kleine zoogdieren ( muizen, ratten, jonge konijnen en hazen) en van vogels ( fazanten, weidevogels en zangvogels). Laag zwevend boven open terrein zoekt hij naar prooien.

De blauwe kiekendief is wat kleiner dan de bruine kiekendief. Het mannetje is lichtgrijs met een witte buik. Het vrouwtje is van boven bruin en van onderen rossig bruin. Zowel het mannetje als het vrouwtje hebben een kenmerkende witte stuitvlek.

Vroeger kwamen blauwe kiekendieven veel meer voor in het binnenland, maar door ontginningen van heide en hoogveen en intensivering van de landbouw zijn veel geschikte gebieden verdwenen. Waarom het zo goed op de wadden gaat is niet bekend. Wel weet men dat het succesverhaal op Ameland en Terschelling is begonnen en dat van daaruit Texel bevolkt is geraakt. Momenteel breiden de blauwe kiekendieven zich ook weer uit naar het vasteland: het Zwanenwater (in Noord Holland) heeft sinds 1990 ook een broedpaartje.

Het nest van de blauwe kiekendief wordt op de grond gebouwd in een heideveld of een duinvallei. Soms (buiten Nederland) worden de nesten ook wel midden in een bietenveld of in het koren gemaakt. Eind april, begin mei begint de broedtijd. Mannetjes kunnen meer dan één vrouwtje hebben.

Verruiging van de duinvalleien kan een bedreiging voor de blauwe kiekendief vormen, ze leven liever in een open landschap.

Blauwe kiekendieven trekken in de herfst niet zo ver. Veel Scandinavische kiekendieven overwinteren in zuid-Scandinavië tot midden-Europa. De kiekendieven die in Nederland broeden overwinteren hier of vertrekken naar België, Frankrijk en Engeland. Begin augustus vertrekken de vogels al naar hun winterkwartier om eind maart weer naar hun broedgebied te gaan. In de winter slapen blauwe kiekendieven op een gezamenlijke slaapplaats in het duin.

Internationaal gezien is Nederland een belangrijk gebied voor de blauwe kiekendief. Via de Vogelrichtlijn van de EU wordt de soort in Nederland extra beschermd. Nederland moet extra beschermde gebieden instellen ter bescherming van de soort.

Ontwikkelingen in de populatie blauwe kiekendieven in het waddengebied

Het eerste paartje blauwe kiekendieven dat broedde in het waddengebied nestelde in 1940 op Ameland. Tussen 1990 en 1994 bereikte de populatie met ongeveer 115 paartjes een hoogtepunt. Destijds broedden 90% van de Nederlandse blauwe kiekendieven op de wadden. Texel (18), Ameland (18) en Terschelling (43) hadden de meeste nesten. In 1992 broedden 43 paartjes op Terschelling, 18 op Texel, enkele paartjes op Schiermonnikoog en ook 18 op Ameland. In dat jaar en de daaropvolgende jaren broedden er in heel Nederland ongeveer 120 paartjes (85% van de Nederlandse populatie nestelde dus op de waddeneilanden). InmiddelsSindsdien gaat de populatie in Nederland achteruit met 6-10% per jaar. In 2006 waren er weer 18 paartjes op Texel maar op de andere eilanden gaan de aantallen achteruit. De blauwe kiekendief staat op de Rode Lijst van bedreigde vogelsoorten.

Het is niet precies bekend waarom de blauwe kiekendieven sterk in aantal achteruit gaan. Braakbalonderzoek laat zien dat de vogels zijn overgestapt op een ander dieet: vroeger aten ze veel fazanten, weidevogels en konijnen; tegenwoordig eten ze veel kleinere prooidieren zoals (woel-)muizen. Misschien hebben de roofvogels het moeilijker omdat ze meer kleine prooien moeten vangen. Maar het kan ook een kwestie van migratie zijn. Op de Duitse waddeneilanden neemt de populatie blauwe kiekendieven toe. Met behulp van gekleurde ringen proberen de vogeldeskundigen uit te vinden of de Nederlandse 'kieken' daar hun heil zoeken.

Namen:
Ned: Blauwe kiekendief
Eng: Hen harrier
Fra: Busard Saint-Martin
Dui: Kornweihe
Dan: Bli kærhøg
Nor: Myrhauk
Fries: Blauwe Hoarnskrobber
Ital: Albanella reale
Lat: Circus cyaneus

Weblinks

Foto's en geluid van blauwe kiekendieven:
http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/pictures/Circus_cyaneus.html

Vogelbescherming over de blauwe kiekendief
http://www.vogelbescherming.nl/content.aspx?cid=215
http://www.moerasvogels.nl/

Rapport over stand van blauwe kiekendief op de waddeneilanden (kies 'get it', bij full text kies 'go' en even wachten):
http://library.wur.nl/WebQuery/catalog/lang/1888367