Aalscholver

Een sigaar met vleugels. Soms hoor je die beschrijving voor een aalscholver. Aalscholvers zijn viseters die erom bekend staan dat zij erg goed kunnen duiken. Dat doen ze zowel in zoet, zout als brak water. Hun poten hebben zwemvliezen voor het zwemmen onder water. Bovendien kunnen ze hun ogen draaien, iets dat de meeste andere vogels niet kunnen. De snavel heeft een scherpe haak. In tegenstelling tot dat van andere watervogels is het verenpak van een aalscholver niet vettig: het neemt veel water op, waardoor de vogel na het zwemmen met gespreide vleugels moet opdrogen.

Kenmerken

Aalscholvers zoeken ook in zout water naar voedsel. De laatste jaren blijken deze vogels, net als meeuwen, kleine vissersschepen te volgen omdat daar gemakkelijk voedsel te halen valt. Er is overigens wel een verschil tussen de meeuwen (die het voorzien hebben op visafval en discards) en de aalscholver: het lijkt erop dat aalscholvers juist profiteren van de opgejaagde vis in het spoor van de netten in plaats van het visafval.

Vanaf 1985 stond de aalscholver in Nederland op de lijst van beschermde vogels, maar vooral de kolonies rond het IJsselmeer groeiden sindsdien zo sterk dat de vogel sinds 1994 van de Rode Lijst is afgevoerd. De aalscholver is wel beschermd via de Vogelrichtlijn van de EU en diverse andere internationale verdragen.

In het begin van de vorige eeuw hadden aalscholvers helemaal geen goede naam bij natuurbeschermers omdat de bomen waar ze in nestelen vaak doodgaan door de uitwerpselen van de aalscholvers. Uit anekdotes is bekend dat Jac. P. Thijsse samen met enkele scholieren in 1904 de laatste aalscholver broedpaartjes op Texel zo verstoord heeft dat ze niet meer terugkwamen. Het duurde bijna een eeuw voor de aalscholver weer op Texel nestelde.

Vestiging in het Nederlandse waddengebied

Eeuwenlang werden de aalscholvers op de waddeneilanden intensief bejaagd. In 1904 werd het laatste broedpaar gesignaleerd op Texel. Het duurde daarna tot 1974 voordat de aalscholver weer ging broeden in het waddengebied, dit keer op het NAM-eilandje De Hond in de Eemsmond. Deze kolonie bleef jarenlang onopgemerkt omdat er geen vogelliefhebbers op het eiland kwamen. In 1998 telde de kolonie van de Hond 135 nesten. Tussen 1980 en 2000 werden steeds meer aalscholvers gezien, ook in het westelijke deel van de Waddenzee. De Noorderhaaks werd een belangrijke rustplaats, en uiteindelijk vestigden zich ook daar twee broedkolonies: in de Muy op Texel en de Kroon's Polders op Vlieland.

Voedsel

Onderzoek op Terschelling, in de monding van de Eems en op andere plaatsen in het waddengebied, heeft uitgewezen dat in de nazomer de aalscholver zich op het wad voor het merendeel (73%) met platvis voedt. De aalscholver is echter niet echt gespecialiseerd in een bepaald soort vis. Hij eet datgene wat hij te pakken kan krijgen.

Concurrent voor de visser?

De aalscholver is altijd vervolgd omdat men meende dat hij een geduchte concurrent is voor de visserij. Maar exacte gegevens over deze concurrentie zijn niet bekend. In de visserijwereld wijst men op de grote hoeveelheden vis die door de aalscholvers worden gevangen; biomassa die anders uiteindelijk in de vorm van vissoorten die commercieel interessant zijn beschikbaar zou komen. Vogelliefhebbers wijzen op het feit dat de aalscholver vooral jaagt op soorten die voor de visserij niet interessant zijn, of op ondermaatse vis.

Vooral in het IJsselmeer, waaromheen grote kolonies aalscholvers broeden (Oostvaardersplassen), is de strijd rond de aalscholver tussen vissers en vogelliefhebbers nog volop gaande. Meer dan de helft van alle aalscholvers die in Nederland verblijven (rond 35.000 vogels) voeden zich met vis uit het IJsselmeer. Ze eten graag snoekbaars, een vissoort die ook van aanzienlijk commercieel belang is. Onderzoek heeft uitgewezen dat vissers en aalscholvers ongeveer evenveel snoekbaars te pakken krijgen. Het Productschap Vis schat dat de visserij een verlies lijdt van ongeveer 500 euro per broedpaar per jaar. Er broeden ongeveer 15.000 aalscholverparen rond het IJsselmeer, dus de schade zou ongeveer 7,5 miljoen euro per jaar bedragen.

In de Nederlandse Waddenzee varieërt het dieet van de aalscholver per seizoen. In april zijn zandspiering (23%), baars (15%), pos (13%) en kabeljauw (10%) de belangrijkste zoutwaterprooisoorten, de andere 39% van het voedsel bestaat uit zoetwatersoorten en 8% uit zeeduizendpoten. In mei bestaat het menu uitsluitend uit zoutwatersoorten (belangrijkste zijn zandspiering, bot en tong). In juni vormen bot (38%), tong (21%), schar (8%), schol (6%) en makreel (3%) de belangrijkste voedselbron.

Folklore

De mensen in het noorden van Noorwegen beschouwen aalscholvers min of meer als heilige dieren. Als aalscholvers in een dorp neerstrijken is dat een teken van geluk. De legende gaat dat de mensen die op zee zijn gebleven de eeuwigheid doorbrengen op het eiland Utrøst. Dit eiland is voor mensen praktisch onvindbaar. De bewoners van Utrøst bezoeken de bewoonde wereld regelmatig in de gedaante van aalscholvers.

 Verspreiding van aalscholvers

Weblinks

Aalscholvers in beeld:
http://www.naturfoto-online.de/galerie-kormoran-1.htm

Foto's van aalscholvers (Garth McElroy):
http://www.featheredfotos.com/spppages/divers/great%20cormorant.html

Sportvisserij en aalschovers:
http://www.vangstenregistratie.nl/?p=info/artikelen/aalscholver/
http://www.rijkswaterstaat.nl/rws/riza/home/publicaties/rapporten/2001/rr_2001_058.pdf

Onderzoek aan aalscholvers:
http://www.rijkswaterstaat.nl/rws/riza/home/publicaties/rapporten/2001/rr_2001_058.pdf

Namen:
Ned: Aalscholver (schollevaar, zeeraaf, stinker, butstekker (B), preekheer (B), scholvader (B))
Eng: Great cormorant
Fra: Grand Cormoran
Dui: Kormoran
Dan: Skarv
Nor: Storskarv
Fries: Lelgoes
Ital: Cormorano o Marangone
Lat: Phalacrocorax carbo

Bron: de Vleet, Ecomare