Home

Wat is een ecosysteem?

Een ecosysteem omvat alles dat bijdraagt aan het in stand houden van het leven erbinnnen. Een ecosysteem is niet alleen de samenleving van organismen (planten, dieren en micro-organismen) binnen een bepaalde leefomgeving. Het is vooral ook de uitwisseling van materie en energie tussen de organismen onderling en tussen†het leven†en de niet-levende omgeving: bodem, water en lucht.

Het leven bevindt zich op aarde in†een dunne laag rondom het oppervlak, welke de biosfeer wordt genoemd. Deze laag die bijna alle levende organismen en hun samenlevingsverbanden in ecosystemen herbergt is meestal niet dikker dan 20 meter, dat is ongeveer een miljoenste van de doorsnede van de aardbol.

Een ecosysteem kan toe met zijn eigen materiaal, alle benodigde stoffen circuleren binnen het systeem in een kringloop. Alleen de energie wordt uit het zonlicht geput, deze verdwijnt ook weer uit het systeem. Je zou†kunnen zeggen dat het ecosysteem ervoor zorgt dat er een gevormde/gestructureerde energiestroom ontstaat: de kringloop van de stof vormt een patroon in de energiestroom die van de zon komt.

De grenzen tussen ecosystemen zijn moeilijk aan te geven, er is altijd wel een of andere relatie met de omringende omgeving. Het enige echte gesloten ecosysteem is de hele levende aarde.

Ecosystemen: bepalende factoren

De hoeveelheid water en energie, en in het verlengde daarvan de temperatuur, bepalen de mogelijkheden voor levensprocessen.†In feite is een ecosysteem de uitkomst van de "instelling" van deze factoren, welke sterk variŽren over het†aardoppervlak.

Energie†en temperatuur

De energie die al het leven op aarde onderhoudt komt van de zon. Deze energie verblijft hier slechts tijdelijk, opgeslagen in de biosfeer door absorptie (warmte) en door fotosynthetische productie, het proces waarbij suikers worden gevormd met behulp van licht door†organismen die chlorofyl, ofwel bladgroen, bevatten.

Leven is moeilijk tot onmogelijk als het ergens te heet of te koud is. De plaats op aarde bepaalt de instralingshoek van de zon en speelt dus een grote rol wat betreft de hoeveelheid beschikbare energie. Bovendien kan het zonlicht op het land terecht komt of door de oceaan wordt opgevangen. Luchtcirculatie in de atmosfeer en waterstromingen in de oceanen verdelen energie, en daarmee ook†levensprocessen, over het aardoppervlak. Door warmte-uitstraling† verdwijnt er†voortdurend energie, terug de ruimte in. Gelukkig komt ook voortdurend ergens op aarde de zon weer op, waardoor nieuwe energie wordt toegevoerd.

Water

Voor levensprocessen is water onontbeerlijk, zonder water geen leven. Water is vaak de leefomgeving zelf (denk aan de oceanen, meren en rivieren),†ook is het†voor alle organismen de belangrijkste bouwstof. Levensprocessen, waarbij chemische reacties een hoofdrol spelen, zijn onmogelijk zonder water als medium/oplosmiddel en als transportmiddel.

Rollen en kringlopen

Ondanks de verschillen tussen de ecosystemen van de wereld, van nat tot droog en van koud tot warm, is elk ecosysteem†op vergelijkbare wijze georganiseerd: kenmerkend zijn kringlopen van materie en energie, waarbinnen de "spelregels"†steeds hetzelfde zijn en alleen de spelers verschillen.†In elk ecosysteem komen planten, planteneters, vleeseters en afvalverwerkers voor, welke rollen over de vele voorkomende plante- en diersoorten zijn verdeeld. Als voorbeeld,†hoe per ecosysteem steeds een andere soort de hoofdrol kan hebben, de grote grazers: op de prairies van Noord-Amerika de bizon, in Australie de kangoeroe, in Afrika de antilope en de†zebra, op de toendra de eland, op de Veluwe het edelhert.