Home

Zoeken

Zoek in 4603 artikelen


    Hoe ontstaan gebergten?

    Op onze aarde liggen reusachtige bergketens zoals de Andes, de Himalaya en de Alpen. Ze kunnen zich duizenden kilometers uitstrekken en sommige ervan groeien nog steeds. Hoe komt dit allemaal?

    Een vreemde warboel

    Tijdens een wandeling in deze bergen kunnen we heel verschillende soorten stenen vinden. Bovenin de bergen komt vaak sedimentair gesteente voor, zoals kalksteen met fossielen. Oorspronkelijk zijn deze sedimenten in zee afgezet. Verder vinden we er granieten en geplooide lagen glinsterende schisten. Deze gesteenten zijn diep binnen de aardkorst gevormd. Het soort stenen dat we aantreffen vertelt ons veel over het ontstaan van de bergen waarin we lopen.

    De aarde beweegt

    Het buitenste korstje van de aarde heet de lithosfeer en is vaak zo'n tien tot honderd kilometer dik. Ze bestaat niet uit ťťn geheel maar uit een aantal grote platen of plakken, die drijven op de aardmantel eronder. Door die beweeglijke ondergrond kunnen de platen onderling verschuiven. Dat doen ze dan ook, met een snelheid van hooguit enkele centimeters per jaar. Dit verschijnsel heet platentektoniek. Soms botsen er twee platen op elkaar. Zo'n botsing duurt miljoenen jaren en de gevolgen zijn gigantisch. Wat er precies gebeurt hangt deels af van de soort materiaal waaruit de beide platen bestaan. Een plaat kan namelijk bestaan uit dunne oceanische korst van zwaar basaltisch gesteente, of uit dikke continentale korst van lichtere granieten, metamorf en sedimentair gesteente.

    Botsende continenten

    Wanneer twee dikke continentale platen op elkaar botsen worden de randen samengedrukt en geplooid. Het sedimentair gesteente verdwijnt gedeeltelijk diep in de aardkorst. Door de hoge druk en temperatuur daar verandert het in metamorf gesteente zoals schist. De temperatuur kan zo hoog oplopen dat de gesteenten zelfs beginnen op te smelten en er weer graniet ontstaat. Omdat de gesteenten verder nergens naar toe kan worden ze over elkaar geschoven en uiteindelijk omhoog geperst. Het eindresultaat is een reusachtige gebergteketen. Zo zijn bijvoorbeeld de Alpen ontstaan toen de Adriatische plaat tegen de Euraziatische plaat botste. De Himalaya is een ander voorbeeld van twee botsende continentale platen. Dit gebergte groeit met enkele millimeters per jaar, wat betekent dat de botsing nog steeds aan de gang is.

    Duikende platen

    Wanneer een continentale plaat botst tegen een oceanische plaat gebeurt er iets anders. De dunne, zwaardere plaat van basalt duikt onder de dikke continentale plaat en er ontstaat een zogenaamde subductiezone. Dit leidt tot veel opsmelting van de gesteenten onderin de bovenliggende plaat. Het gevolg is het ontstaan van grote granieten in de aardkorst en vulkanen bovenop de korst. De gesteenten langs de rand van de platen worden ook samengeperst, geplooid en omhoog geduwd. De Andes bijvoorbeeld is gevormd door de botsing tussen de continentale Zuid-Amerikaanse plaat en de oceanische Pacifische plaat.