Gesteenten in Nederland

belemnieten uit kalksteen

Ongeveer 300 miljoen jaar geleden, in de periode die Carboon wordt genoemd, was Zuid-Limburg een moerasachtig gebied. De planten die daarin groeiden zijn in de loop der eeuwen diep in de aarde omgezet in steenkool. Tot 1973 werd in het oosten van Limburg, bij Heerlen en Kerkrade, steenkool uit de grond gehaald. Nu zijn de mijnen dicht, maar op de terreinen liggen hier en daar nog bergen met gesteenten en resten steenkool. Sommige van deze stenen bevatten fossielen, zoals afdrukken van varens uit het Carboon. In de kolenmijnen zijn ook wel mineralen gevonden: lood- en zinkertsen als galeniet en sfaleriet, maar ook pyriet, calciet en kwarts. In het gebied rond Heerlen zitten de steenkoolhoudende gesteenten diep in de aarde. Helemaal in het zuiden van Limburg bij het plaatsje Epen komen de carboonlagen aan het aardoppervlak in de Heimansgroeve.

Kalksteen uit Zuid-Limburg

Meer in het westen van Zuid-Limburg liggen gesteenten die jonger zijn dan de Nederlandse steenkool. Dit zijn kalkgesteenten uit de periode die het Krijt wordt genoemd. In deze gesteenten zijn fossielen van zeedieren gevonden, zoals zee-egels en belemnieten. Ook zijn er de botten aangetroffen van een grote maashagedis, de Mosasaurus. Uit deze fossiele vondsten blijkt dat dit deel van Limburg in die periode onder water heeft gestaan. In de St.Pietersberg bij Maastricht ligt een grote groeve, waar de kalksteen wordt gewonnen voor de cementindustrie. In deze groeve is het soms mogelijk onder begeleiding van geologen fossielen te zoeken.

zee-egel uit kalksteen

Mineralen in de kalksteen uit Winterswijk

Ook bij Winterswijk in de Achterhoek liggen enkele kalksteengroeves. De kalk die hieruit afkomstig is, wordt gebruikt om er kunstmest van te maken. Ook in deze kalksteen worden fossiele schelpen aangetroffen en soms skeletdelen van andere zeedieren. Verder vinden we er een aantal mineralen, zoals de ijzersulfiden pyriet en markasiet, galeniet en sfaleriet. Buiten deze sulfiden komt er ook het strontium- sulfaat celestien voor. Dit mineraal vormt mooie roze, witte of blauwe kristallen, die wel drie centimeter groot kunnen worden. Vaak vinden we deze kristallen samen met calciet in holtes in de kalksteen. Deze holtes zijn vaak de overblijfselen van fossiele schelpen. Ook in deze groeves kan onder begeleiding van geologen worden gezocht.

Zwerfstenen in de rest van Nederland

Ook in de rest van Nederland kunnen we met succes stenen zoeken. In het noorden van Nederland kunnen we zwerfstenen vinden, die met het landijs in de ijstijden hierheen zijn getransporteerd. Deze vaak granietachtige gesteenten komen oorspronkelijk uit Noorwegen, Zweden of Finland. In Drenthe heeft men er de hunebedden mee gebouwd. In Zuid-Nederland vinden we stenen in zand- en grindafgravingen langs de Rijn en de Maas. Het grind bestaat uit stenen die uit België, Frankrijk en Duitsland afkomstig zijn. Vaak zijn dit sedimentaire gesteenten. Bekend zijn de zogenaamde Revinienkwartsieten. Het gesteente, dat oorspronkelijk uit de Ardennen komt, zit vol met pyrietkubussen. Deze zijn er tijdens het transport naar Nederland uitgevallen, zodat er mooie vierkante gaten overblijven.