Vlinders

Dagvlinders kunnen nog door de beugel...

Voor de meeste mensen zijn dagvlinders, met hun fladderende vlucht, vaak bonte kleuren, bloembezoek en activiteit in de zon, de echte vlinders. Bekijken we dagvlinders wat preciezer, met een loep of microscoop, dan blijken ze ook in bouw (anatomie) en vorm (morfologie) overeen te komen. Zo is al met het blote oog te zien dat de slanke antennen eindigen in een verdikking, het 'sprietknopje'. De dagvlinders vormen aldus een wetenschappelijk welomschreven groep. Gezien de omvang van de groep is het begrijpelijk dat er uitzonderingen zijn. Zulke in een enkel kenmerk afwijkende soorten hebben verder echter alle kenmerken van de dagvlinders, en zijn dan ook gemakkelijk als zodanig te herkennen.

Horzelvlinder (Sesia apiformis)

St. Jacobsvlinder (Thyria jacobaea)

...maar nachtvlinders zijn een ratjetoe

Als groep worden nachtvlinders, afgezien van hun nachtelijke leefwijze, vooral gekenmerkt door het ontbreken van de kenmerken van dagvlinders. Voor de rest verschillen nachtvlinders onderling meer dan struisvogels en mussen. De afmetingen lopen uiteen van een spanwijdte van twee millimeter tot 30 centimeter, de antennen zijn draadvormig tot ingewikkeld geveerd, de vleugels variëren van zeer smal of zelfs veervormig gedeeld tot zeer breed, de kleuren lopen uiteen van grauw tot briljant, en een roltong is al dan niet aanwezig. Daar komt bij dat vele soorten juist overdag actief zijn en uiterlijk sprekend op dagvlinders lijken. We kunnen beter zeggen dat er vele groepen 'niet-dagvlinders' bestaan dan dat er één groep nachtvlinders bestaat. Sommige van deze groepen hebben aparte namen, zoals uiltjes, spanners en pijlstaartvlinders. Ook motten behoren hiertoe, maar in het spraakgebruik vormen ze, in tegenstelling tot de genoemde groepen, geen aparte familie.

Walstropijlstaart (Hyles gallii)

Motten zijn ook nachtvlinders

Volgens de Van Dale is een 'mot' de "...naam van een familie (Tineidae) van zeer kleine vlindertjes met smalle vleugeltjes, en m.n. een geslacht daarvan (Tinea) (zowel de rups als de vlinder heet mot)...". Deze beperking strookt niet geheel met het algemeen spraakgebruik. Vreemd is dat niet, er zijn immers talloze kleine vlindertjes. Alleen al in Nederland leven meer dan 1200 soorten, waarvan de meeste niet tot de Tineidae behoren en die alleen door specialisten uit elkaar kunnen worden gehouden. Tot de Tineidae behoren wel de bekendste (en beruchtste) motten: klerenmot, pelsmot en tapijtmot. Daarnaast worden in de volksmond ook grotere nachtvlinders wel als mot aangeduid.